مالیات رستوران در ایران

مقدمه

مالیات رستوران یکی از مهم‌ترین و پراهمیت‌ترین موضوعات حقوقی و مالی برای صاحبان رستوران، فست‌فود، کترینگ و کافی‌شاپ است. در این راهنما روش‌های عملی محاسبه، ثبت‌نام، نگهداری مدارک، تکمیل اظهارنامه مالیاتی و تعهدات مربوط به مالیات بر ارزش افزوده (VAT) و مالیات عملکرد (مالیات بر درآمد/عملکرد) به‌صورت کاربردی و گام‌به‌گام بررسی شده‌اند. هدف این متن ارائه دستورکار مشخص برای کاهش ریسک مالیاتی، جلوگیری از جرائم و بهینه‌سازی فرایندهای حسابداری و گزارش‌دهی در واحدهای صنفی پذیرایی است. در طول متن از اصطلاح «مالیات رستوران» و «اظهارنامه مالیاتی» به‌عنوان دو کلیدواژه محوری استفاده شده است تا تمرکز روی تکالیف اصلی مودیان حفظ شود.

فهرست مطالب (خلاصه)

• تعاریف پایه: مالیات رستوران، اظهارنامه مالیاتی، مالیات بر ارزش افزوده، مالیات عملکرد

• چه کسانی مشمول «مالیات رستوران» می‌شوند

• ثبت‌نام‌های الزامی پیش از شروع فعالیت

• سیستم صدور صورت‌حساب الکترونیک و ارتباط آن با مالیات رستوران

• محاسبه مالیات بر ارزش افزوده (روش‌های عملی و مثال عددی)

• اظهارنامه مالیاتی (اظهارنامه عملکرد): نحوه تکمیل، مدارک مورد نیاز و نکات کاربردی

• پلمپ دفاتر، نگهداری اسناد و رویه‌های حسابداری موردنیاز برای رستوران‌ها

• معافیت‌ها، تخفیف‌ها، و چالش‌های معمول در ممیزی‌ها

• برنامه عملیاتی 6 مرحله‌ای برای آماده‌سازی سال مالیاتی رستوران

• منابع، لینک‌های داخلی مفید و پیوست‌ها

تعاریف پایه و مفاهیم کلیدی

مالیات رستوران چیست؟

«مالیات رستوران» اصطلاحی عمومی است که مجموعه تکالیف مالیاتی مرتبط با فعالیت‌های صنف رستورانی را پوشش می‌دهد: شامل مالیات بر ارزش افزوده (VAT) که معمولاً از مصرف‌کننده دریافت و توسط واحد صنفی اظهار و پرداخت می‌شود، و مالیات عملکرد (مالیات بر درآمد یا مالیات مستقیم) که بر اساس درآمد یا سود سالانه محاسبه می‌شود. در عمل، مودی رستورانی باید هم اظهارنامه ارزش افزوده (معمولاً فصلی یا ماهانه بسته به شرایط) و هم اظهارنامه مالیاتی عملکرد سالانه را تکمیل کند. این تقسیم‌بندی در ایران بر اساس قوانین «مالیات‌های مستقیم» و «مالیات بر ارزش افزوده» تعیین می‌شود. سپیدار سیستم+1

اظهارنامه مالیاتی یعنی چه؟

اظهارنامه مالیاتی سند الکترونیکی‌ای است که مودیان مشاغل (حقیقی یا حقوقی) اطلاعات مالی و محاسبات مالیاتی خود را در آن ثبت و ارسال می‌کنند. اظهارنامه عملکرد (برای مالیات مستقیم) معمولاً سالانه است و شامل درآمدها، هزینه‌ها، معافیت‌ها و محاسبه مالیات متعلق می‌شود؛ اظهارنامه ارزش افزوده نیز گزارش دوره‌ای (ماهانه/فصلی) مربوط به ورودی‌ها و خروجی‌های ارزش افزوده را دربرمی‌گیرد. ارسال اظهارنامه مالیاتی از طریق درگاه‌های رسمی سازمان امور مالیاتی انجام می‌شود. سپیدار سیستم+1

چه کسانی مشمول مالیات رستوران می‌شوند؟

• تمامی واحدهای دارای فعالیت تهیه و عرضه غذا (رستوران، فست‌فود، کافی‌شاپ، سفره‌خانه سنتی، کترینگ و آشپزخانه‌های بیرون‌بر) که طبق فراخوان‌ها و آیین‌نامه‌های سازمان امور مالیاتی مشمول نظام مالیات بر ارزش افزوده اعلام شده‌اند، باید در سامانه‌های مالیاتی ثبت‌نام کنند و تکالیف VAT را اجرا نمایند. پرشین حساب+1

• یکی از نکات مهم این است که حتی در مواردی که مودیان به‌صورت محدود فعالیت می‌کنند یا فروشِ عمدتاً بیرون‌بر دارند، در صورتی که در فراخوان یا لیست مشمولین قرار گرفته‌اند، تکلیف ثبت‌نام و پرداخت ارزش افزوده برای آنها برقرار است. Intamedia

ثبت‌نام‌های الزامی پیش از شروع فعالیت رستوران

قبل از آغاز فعالیت یا به‌محض کسب درامد رسمی، مراحل زیر باید طی شوند:

1. اخذ جواز کسب و مجوز‌های بهداشتی

جواز صنفی از اتحادیه مربوطه و تأییدیه بهداشتی از شبکه بهداشت جهت ارائه خدمات غذا، پیش‌نیاز عملیاتی و مدارک پشتیبان در برابر ممیزی مالیاتی است.

2. ثبت‌نام در سازمان امور مالیاتی و دریافت شماره اقتصادی

ثبت‌نام در سامانه سازمان امور مالیاتی (پیش‌ثبت‌نام و ثبت‌نام نهایی) و دریافت شماره اقتصادی (کد اقتصادی) برای صدور فاکتور و ارسال اظهارنامه‌ها الزامی است. سپیدار سیستم

3. ثبت نام در سامانه مالیات بر ارزش افزوده (اگر مشمول)

مودیان مشمول باید در سامانه ارزش افزوده ثبت‌نام کنند و شناسه/مجوز مربوطه را دریافت نمایند؛ این مرحله به صدور فاکتور رسمی و پرداخت VAT مرتبط است. Practical Accounting Course

4. آماده‌سازی پلمپ دفاتر و سیستم حسابداری

پلمپ دفاتر و تنظیم نرم‌افزار حسابداری (ثبت روزانه فروش، هزینه‌ها، خریدها و فیش‌های بانکی) جهت تهیه گزارش‌های موردنیاز اظهارنامه مالیاتی و دفاع در ممیزی‌ها ضروری است.

صورت‌حساب الکترونیک، کارت‌خوان‌ها و ارتباط‌شان با مالیات رستوران

از اوایل پیاده‌سازی سامانه صورت‌حساب الکترونیک، سازمان امور مالیاتی اجرای صدور صورت‌حساب الکترونیک را برای صنف رستوران، کافی‌شاپ و سفره‌خانه‌ها در دستور کار قرار داده است. صدور صورت‌حساب الکترونیک به این معناست که هنگام هر فروش، صورتحساب رسمی از طریق سامانه تولید و داده‌های فروش به سازمان امور مالیاتی گزارش می‌شود که این موضوع هم شفافیت را افزایش می‌دهد و هم پرداخت مالیات علی‌الحساب یا قطعی را تسهیل می‌نماید. در برخی اطلاعیه‌ها اعلام شده که با اجرای صدور صورت‌حساب الکترونیک، مالیات علی‌الحساب درصدی (مثلاً ۸٪) به‌صورت همزمان محاسبه و اخذ می‌گردد. ایرنا+1

نکته عملی: اتصال نرم‌افزار حسابداری به درگاه کارتخوان و سامانه صندوق فروش/صورت‌حساب الکترونیک به کاهش اختلاف بین درآمد ثبت‌شده در دفاتر و درآمد گزارش‌شده توسط دستگاه کارتخوان کمک می‌کند و ریسک تنبیهات مالیاتی را کاهش می‌دهد.

نرخ‌ها و نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده در رستوران‌ها (عملی)

نحوه اعمال و درصد نرخ ارزش افزوده در ایران طی سال‌های اخیر تغییرات و بخشنامه‌هایی داشته است که گاهی بین منابع آگاهی متفاوت گزارش می‌شود. چند نکته محوری:

• برای سال‌های اخیر نرخ متداول گزارش‌شده برای رستوران‌ها غالباً ۹٪ (معمولاً تفکیک‌شده به ۶٪ مالیات و ۳٪ عوارض) اعلام شده بود. برخی منابع تخصصی در سال‌های بعد از آن از تغییراتی در ترکیب درصدها یا افزایش تا ۱۰٪ گزارش داده‌اند. بیک صنعت+2سپیدز+2

• مطابق اطلاعیه جدید سازمان امور مالیاتی، با اجباری شدن صدور صورت‌حساب الکترونیک برای صنف رستوران و کافی‌شاپ، برای شاخه‌های خاص (مثلاً شعب واحدهای زنجیره‌ای) نرخ علی‌الحساب محدوده‌ای مثل ۸٪ اعلام شده که از ابتدای دوره مشخصی باید اعمال شود. بنابراین لازم است مودیان بخشنامه‌های رسمی سازمان امور مالیاتی را به‌طور مرتب دنبال کنند. Tasnim News+1

فرمول عملی محاسبه VAT در صورتحساب مشتری

1. اگر نرخ ارزش افزوده تعیین شده برای رستوران ۹٪ فرض شود:
   مبلغ ارزش افزوده = مبلغ ناخالص فاکتور × ۹٪
   مبلغ نهایی = مبلغ ناخالص + مبلغ ارزش افزوده

2. مثال عددی (برای روشن شدن):
   اگر مبلغ غذا 1,000,000 ریال باشد و نرخ VAT = 9%:
   مالیات = 1,000,000 × 0.09 = 90,000 ریال
   مشتری پرداخت می‌کند 1,090,000 ریال؛ رستوران باید 90,000 را در اظهارنامه ارزش افزوده دوره‌ای گزارش دهد (پس از کسر کسورات قابل قبول).

تذکر عملی: نرخ‌ها و تفکیک‌های ۶% و ۳% یا ۶.۵% و ۳.۵% بسته به منبع متفاوت گزارش شده است؛ مراجع رسمی سازمان امور مالیاتی تصمیم‌گیر نهایی است؛ پیگیری اطلاعیه‌های رسمی و رفع ابهامات از طریق پورتال سازمان ضروری است. سپیدز+1

اظهارنامه مالیاتی (اظهارنامه عملکرد): گام‌به‌گام تکمیل برای رستوران‌ها

در این بخش، روند عملی آماده‌سازی و ارسال اظهارنامه مالیاتی (اظهارنامه عملکرد سالانه برای مالیات مستقیم و اظهارنامه ارزش افزوده دوره‌ای) شرح داده می‌شود.

1. جمع‌آوری اطلاعات پایه

• جمع کل فروش دوره (تفکیک فروش داخل سالن و بیرون‌بر اگر ممکن است)

• فاکتورها و رسیدهای خرید و هزینه (مواد اولیه، اجاره، حقوق و دستمزد، مصرف آب/برق/گاز در واحد تولید غذا اگر جدا قابل تخصیص است)

• صورت‌حساب‌های پرداختی مالیات بر ارزش افزوده دریافتی از فروش (برای مقایسه با ثبت خروجی‌ها)

• گزارش تراکنش‌های کارتخوان و مبالغ واریزی بانکی

2. تنظیم دفاتر و سندبندی

• ثبت همه تراکنش‌ها در دفاتر قانونی یا نرم‌افزار حسابداری: فروش روزانه، برگشت، تخفیفات، هزینه‌ها و فاکتورهای خرید.

• پلمپ دفاتر و نگهداری اسناد خام (نسخ فاکتور خرید، قراردادها، اجاره‌نامه‌ها و فیش‌های حقوقی). مباشر - پلتفرم جامع کسب و کار+1

3. محاسبه مالیات عملکرد

• تعیین درآمد مشمول مالیات = کل درآمد – هزینه‌های قابل قبول (طبق قانون مالیات‌های مستقیم و مستندات حسابداری)

• محاسبه درصد مالیات بر اساس جدول نرخ‌های مالیاتی برای اشخاص حقیقی یا حقوقی (بسته به نوع شخصیت حقوقی) و محاسبه بدهی نهایی پس از کسر پیش‌پرداخت‌ها یا معافیت‌های قانونی. سپیدار سیستم

4. تکمیل و ارسال اظهارنامه از طریق سامانه

• وارد سامانه مادم (درگاه ملی خدمات الکترونیک مالیاتی، my.tax.gov.ir یا سامانه اظهارنامه مربوطه) شوید و فرم‌های اظهارنامه عملکرد و ارزش افزوده را تکمیل و ارسال کنید. پس از ارسال، کد رهگیری دریافت کنید. سپیدار سیستم+1

5. پرداخت مالیات و گرفتن رسید

• پس از ثبت اظهارنامه، قبض پرداخت مالیات تولید می‌شود. پرداخت الکترونیکی از طریق درگاه‌های معرفی‌شده و نگهداری رسید پرداخت الزامی است. سپیدار سیستم

نکات تخصصی و فنی برای حسابداری رستوران‌ها (برای کاهش ریسک در اظهارنامه مالیاتی)

1. تفکیک فروش داخل سالن از بیرون‌بر: در صورت امکان فروش داخل سالن و سفارشات بیرون‌بر را جدا ثبت کنید؛ در برخی مواقع قواعد VAT یا اعمال عوارض متفاوت یا معافیت‌های خاص مربوط به اقلام بسته‌بندی متفاوت است. اکانتیک

2. ثبت دقیق هزینه‌های قابل قبول: هزینه‌هایی مانند خرید مواد اولیه، اجاره، انرژی مصرفی (نسبت تخصیص)، حقوق و دستمزد، تعمیرات، ملزومات یکبارمصرف و هزینه‌های تبلیغات را با فاکتور رسمی ثبت کنید تا در محاسبه اظهارنامه مالیاتی قابل قبول باشند. رهبر حساب

3. استفاده از نرم‌افزارهای حسابداری معتبر: اتصال نرم‌افزار حسابداری به سامانه‌های مالیاتی و صندوق‌فروشی موجب تولید گزارش‌های سازگار با اظهارنامه و کاهش خطا در ارسال می‌شود.

4. پایش دوره‌ای تراکنش کارتخوان: اختلاف بین فروش ثبت‌شده و صورتحساب کارتخوان می‌تواند باعث شروع ممیزی شود؛ مطابقت گزارش‌های کارتخوان با دفاتر ضروری است. Instagram

پلمپ دفاتر، نگهداری اسناد و ممیزی

• پلمپ دفاتر تجاری (دفاتر روزنامه و کل یا دفاتر مشاغل) طبق قانون برای مودیان مشمول، یک الزام اساسی است. پیش از پایان سال مالی باید نسبت به پلمپ دفاتر اقدام شود. نبود پلمپ یا عدم ارائه دفاتر پلمپ‌شده از طرف ممیزان ممکن است منجر به رد هزینه‌ها و تعیین مالیات علی‌الراس گردد. مباشر - پلتفرم جامع کسب و کار

• در موارد ممیزی، ارائه اسناد پشتیبان (فاکتور فروش، فاکتور خرید، قرارداد اجاره، فیش‌های حقوقی و بانکی) به‌صورت منظم و دسته‌بندی‌شده، دفاعیات مودی را قوی‌تر می‌کند.

معافیت‌ها، تخفیف‌ها و نکات ویژه برای رستوران‌ها

• برخی فعالیت‌ها یا اصناف خاص ممکن است بر اساس بخشنامه‌هایی از فراخوان‌های ارزش افزوده یا قوانین دیگر در مرحله‌ای معاف یا در فراخوان مشمول شوند یا از مرحله اجرای اولیه مستثنی شوند. بنابراین همواره لازم است فراخوان‌های سازمان امور مالیاتی را پیگیری کنید. سپیدار سیستم

• در مواردی که صنف یا طبقه‌بندی فعالیت تغییر می‌کند (مثلاً اضافه شدن فروشگاه بسته‌بندی یا فروش مواد خوراکی بسته‌بندی)، امکان بازنگری در تکالیف VAT وجود دارد و باید با مشاور مالی یا حسابدار هماهنگ گردد.

چالش‌های رایج در ممیزی و نحوه مقابله

1. نقص در اسناد پشتیبان یا عدم پلمپ دفاتر: همواره پلمپ و نگهداری اسناد را اولویت قرار دهید.

2. اختلاف بین فروش ثبت‌شده و تراکنش کارتخوان: بررسی روزانه گزارش‌ها و تطبیق با نرم‌افزار حسابداری.

3. عدم ثبت‌نام در سامانه‌های مربوطه: ثبت‌نام دیرهنگام به‌معنای جریمه و الزام به پرداخت مالیات علی‌الحساب است. Intamedia

4. عدم رعایت الزامات صدور صورت‌حساب الکترونیک: با ورود به سامانه و تنظیم نرم‌افزار فروش، از تولید صورت‌حساب الکترونیک مطمئن شوید تا مالیات علی‌الحساب یا جرائم ناشی از عدم صدور به شما تعلق نگیرد. ایرنا

برنامه عملیاتی 6 مرحله‌ای برای آماده‌سازی سال مالیاتی رستوران (Checklist عملی)

1. ماه‌های قبل از پایان سال مالی: پلمپ دفاتر و هماهنگی با حسابدار برای بازبینی اسناد.

2. ماهانه: ثبت فروش‌ها، بررسی تطبیق کارتخوان و دفاتر، ارسال اظهارنامه ارزش افزوده (در صورت دوره‌ای بودن).

3. فصلی / سالانه: جمع‌بندی درآمدها و هزینه‌ها، تهیه گزارش سود/زیان و محاسبه مالیات عملکرد.

4. دو هفته قبل از ارسال اظهارنامه: تهیه مستندات پشتیبان، بررسی هزینه‌های قابل قبول و کنترل ورود فاکتورها.

5. ارسال اظهارنامه: ورود به سامانه مراجع رسمی و ارسال اظهارنامه مالیاتی و دریافت کد رهگیری. سپیدار سیستم+1

6. پس از ارسال: پرداخت قبض مالیاتی، نگهداری رسیدها و آماده‌سازی نسخه دفاعی برای ممیزی احتمالی.

مثال عملی کامل: از فروش روزانه تا اظهارنامه سالانه (نمونه عددی فشرده)

1. فروش سالانه ناخالص: 120,000,000 تومان

2. خرید مواد اولیه قابل قبول: 50,000,000 تومان

3. هزینه‌های پرسنل: 20,000,000 تومان

4. سایر هزینه‌های قابل قبول (اجاره، انرژی، تعمیرات): 15,000,000 تومان

5. درآمد مشمول مالیات = 120,000,000 – (50,000,000 + 20,000,000 + 15,000,000) = 35,000,000 تومان

6. فرض نرخ مالیات عملکرد (نمونه): نرخ متناسب طبق جدول مالیاتی اعمال شود؛ محاسبه مالیات و سپس کسر پیش‌پرداخت‌ها و پرداخت نهایی انجام می‌شود.
   (مثال صرفاً نمایشی است؛ نرخ دقیق مالیات بسته به شخصیت حقیقی/حقوقی و جدول نرخ‌ها متفاوت است.) سپیدار سیستم

توصیه‌های کاربردی برای کاهش هزینه‌ها و ریسک مالیاتی

• از ابتدا ساختار حسابداری را طوری پیاده‌سازی کنید که گزارش‌گیری برای اظهارنامه مالیاتی ساده و مکانیزه باشد.

• قراردادها و اجاره‌نامه‌ها را به‌صورت مکتوب و دارای مهر و امضاء نگهداری کنید تا در ممیزی‌ها به‌عنوان مدارک اثبات هزینه قابل قبول قابل ارائه باشند.

• از نرم‌افزارهای حسابداری که امکان تولید گزارش برای سامانه مالیاتی و اتصال به صندوق فروش را دارند استفاده کنید.

• در صورت امکان، از مشاوره حسابدار خبره در حوزه مالیات مشاغل خدماتی بهره ببرید؛ هزینه مشاوره معمولاً کمتر از هزینه جریمه یا مالیات تعیین‌شده علی‌الراس است.

منابع رسمی، مطالعه بیشتر و صفحات مفید سایت (لینک‌های داخلی پیشنهادی)

برای اطلاعات بیشتر و خدمات مرتبط می‌توانید صفحات زیر را مشاهده کنید:

• صفحه خدمات ما: خدمات — راهکارهای مالیاتی و حسابداری برای صنف رستوران.

• مقالات تخصصی و بلاگ: بلاگ — راهنماها و مثال‌های عملی پرکاربرد.

• درباره ما و تماس با حسابداران: درباره ما و تماس — دسترسی به مشاوره و پشتیبانی.
  (این لینک‌ها برای سهولت دسترسی پیشنهاد شده‌اند؛ آدرس‌ها را متناسب با ساختار سایت خود تطبیق دهید.)

خلاصه نقاط کلیدی (خلاصه اجرایی)

• «مالیات رستوران» شامل دو بخش اصلی است: مالیات بر ارزش افزوده (VAT) که از مشتری دریافت و گزارش می‌شود و مالیات عملکرد (اظهارنامه مالیاتی سالانه) که براساس درآمد مشمول مالیات محاسبه می‌گردد. سپیدار سیستم+1

• ثبت‌نام در سامانه‌های سازمان امور مالیاتی، پلمپ دفاتر، صدور صورت‌حساب الکترونیک و نگهداری اسناد پشتیبان الزامی است. Practical Accounting Course+1

• نرخ‌های VAT برای رستوران‌ها در منابع مختلف متفاوت اعلام شده‌اند (۹٪ سابق، گزارش‌هایی از ۱۰٪ یا بخشنامه‌های جدید با نرخ علی‌الحساب ۸٪ برای برخی موارد)؛ بنابراین پیگیری بخشنامه‌های رسمی سازمان امور مالیاتی و اجرای بخشنامه‌ها ضروری است. سپیدز+1

پیوست: فهرست منابع اینترنتی کلیدی (برای مطالعه و ارجاع)

• راهنمای قانون مالیات‌های مستقیم و تغییرات اخیر. سپیدار سیستم

• راهنمای اظهارنامه و ارسال الکترونیک (سپیدار سیستم). سپیدار سیستم+1

• اخبار و اطلاعیه‌های سازمان امور مالیاتی درباره صدور صورت‌حساب الکترونیک و نسبت مالیات علی‌الحساب برای رستوران‌ها (IRNA, Tasnim). ایرنا+1